Natuurlezing Ondergronds verbonden

Het paddenstoelenseizoen is begonnen, daarom hebben we een spreker gevonden die ons iets over schimmels kan vertellen. Liesje Mommer is hoogleraar ondergrondse ecologie in Wageningen. Haar natuurlezing gaat over de interacties tussen plantensoorten en bodemschimmels, met een hartstochtelijk pleidooi voor een hoge biodiversiteit.

Liesje Mommer begon als plantenecoloog en ging letterlijk ‘ondergronds’. Daar ontdekte ze hoe wortels, schimmels, bacteriën en andere organismen van elkaar afhankelijk zijn. Haar onderzoek naar biodiversiteit laat zien dat soortenrijke plantengemeenschappen beter functioneren en weerbaarder zijn dan monoculturen. Verschillende soorten versterken elkaar juist doordat ze verschillend zijn en met elkaar verbonden zijn.

Die manier van kijken vormt ook haar maatschappelijke boodschap. We hebben klimaat, biodiversiteit, water en voedselproductie georganiseerd alsof het afzonderlijke problemen zijn, met ieder een eigen ministerie, beleidsterrein en oplossing. Maar in de werkelijkheid grijpen ze voortdurend in elkaar. Een bodem die rijk is aan leven kan meer koolstof vasthouden, water beter opnemen en planten weerbaarder maken tegen ziekten. Wat goed is voor biodiversiteit kan daarmee tegelijk bijdragen aan klimaatadaptatie, voedselzekerheid en de leefbaarheid van onze omgeving.

De vraag is dus niet alleen welke oplossing wetenschappelijk het beste is. De vraag is ook hoe we verantwoordelijkheid organiseren voor een probleem dat niemand alleen kan oplossen. Daarvoor is samenwerking nodig: tussen wetenschappers en boeren, tussen beleid en praktijk, tussen burgers en bestuurders. En dat begint niet met iedereen overtuigen van het eigen gelijk, maar met luisteren, kennis delen en opnieuw zoeken naar ruimte voor wat wél kan.

Dat betekent ook dat we eerlijk moeten zijn over grenzen. Niet alles kan blijven zoals het is. De grenzen van de planeet zijn niet onderhandelbaar. Maar binnen die grenzen zijn keuzes mogelijk. Juist daar ligt de maatschappelijke opdracht: niet mensen tegenover elkaar zetten, maar hen betrekken bij het maken van die keuzes. Dat is misschien wel de belangrijkste les die Mommer uit de bodem meeneemt. Een ecosysteem wordt niet veerkrachtig doordat één soort alles bepaalt. Veerkracht ontstaat uit diversiteit én verbinding.